بزها به جنگ نمی روند

کتاب «بزها به جنگ نمی‌روند» اثری از مهیار رشیدیان است که موفق شد تندیس تحسین‌شده‌ی جایزه‌ی مهرگان ادب را از آن خود کند، روایتی واقع‌گرا و در عین حال استعاری از تقابل میان توسعه‌ی مدرن و زیست سنتی در مناطق مرزی ایران ارائه می‌دهد. نویسنده با بهره‌گیری از تجربیات شخصی خود در پروژه‌های عمرانی، فضایی را خلق کرده که در ادبیات معاصر کمتر به آن پرداخته شده است؛ دنیایی خشن و ملموس از کارگاه‌های سدسازی و جاده‌سازی که در آن صدای لودرها و بوی سیمان با تاریخ مدفون در خاک گره می‌خورد.
داستان با شکافته شدن دره‌ای در حین عملیات حفاری آغاز می‌شود که گویی دریچه‌ای به گذشته ی پنهان و رازهای مگوی یک منطقه‌ی کوهستانی است. رشیدیان در این اثر فراتر از یک گزارش فنی، به کالبدشکافی مناسبات قدرت، رنج کارگران و سرنوشت محتوم روستاییانی می‌پردازد که خانه‌هایشان قربانی پیشرفت‌های دستوری می‌شود.
ساختار این رمان از دو بخش درهم‌تنیده به نام‌های «بزها به جنگ نمی‌روند» و «دره ی پروانه‌ها» تشکیل شده است. در بخش نخست، تمرکز روایت بر حوادث کارگاهی، چالش‌های مهندسی و مواجهه ی انسان با قهر طبیعت است؛ جایی که معمار پروژه در میان فلش‌بک‌های ذهنی و هراس از مرگ محصور شده است. بخش دوم اما با ورود به روستای پلکانی «گوراب»، لایه‌های عمیق‌تری از اجتماع را واکاوی می‌کند. نام این روستا که ترکیبی از «گور» و «آب» است، به شکلی نمادین از غرق شدن تاریخ و خاطرات پیشینیان زیر فشار آب سد حکایت دارد. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه احداث یک سازه ی عظیم، تنها یک پروژه ی عمرانی نیست، بلکه فرآیندی است که منجر به کوچ اجباری، نبش قبر مردگان و دگرگونی هویت مرزنشینان می‌شود. تضاد میان کارگرانی که در پی مهار طبیعت هستند و کولبرانی که برای بقا از صخره‌های مرزی عبور می‌کنند، یکی از محورهای کلیدی است که نویسنده با دقتی سینمایی به تصویر می‌کشد.
لحن جدی و واقع‌گرایانه ی مهیار رشیدیان در این کتاب، با نوعی طبیعت‌گرایی همراه است که در آن محیط کوهستانی نه یک پس‌زمینه، بلکه یک شخصیت کنش‌گر و گاه منتقم جلوه می‌کند. عنوان کتاب نیز استعاره‌ای است از معصومیت از دست رفته در میانه‌ی جنگ‌های پنهان توسعه؛ بزها به عنوان نماد حیات وحش و سادگی کوهستان، سهمی در ویرانی ندارند، اما این انسان‌ها هستند که با حفاری مرزها و تغییر جغرافیای زیستی، چرخه‌ای از تخریب را رقم می‌زنند. رمان «بزها به جنگ نمی‌روند» با افشای لایه‌های تاریک جنگ و پیامدهای غارتگرانه ی برخی پروژه‌های نوسازی، یادآوری می‌کند که زیر هر لایه از بتن و سیمان، ممکن است بخشی از هویت و تاریخ یک ملت برای همیشه مدفون شده باشد.